نوشته‌ها

گرمای شدید هوا و کاهش بی سابقه بارندگی در آلمان رودخانه راین را خشکانده است.

رودخانه راین

به گزارش خبرگزاری تسنیم و به نقل از Metro، در پی گرمای شدید هوای تابستان امسال، بخش‌های گسترده‌ای از رودخانه راین در سوئیس و آلمان خشک شده است. موج گرما در اروپا، بخش گسترده‌ای از این رود را خشکاند و با افزایش دمای آب در سایر بخش‌های این رود، جان یک تن ماهی را گرفت.
تصویر موجود که از پهن‌ترین قسمت رودخانه راین گرفته شده است درواقع بخشی که از دریاچه کنستانس است که تا آبشار راین ادامه دارد و حالا بیشتر از آنکه به بستر یک رودخانه شباهت داشته باشد به یک بیایان خشک شبیه است.
البته این خشکی همه ماجرا نیست، بر اثر موج گرمای اخیر در اروپا و افزایش بیش از ۴ درجه‌ای آب دیگر قسمت‌های رودخانه راین، طی هفته گذشته بیش از یک تن ماهی جان خود را در این رودخانه از دست داده‌اند.
به گفته یکی از ماموران سازمان صید ماهی شهر شفوزان سوئیس، ماموران این اداره طی روزهای گذشته شاهد شناور بودن اجساد ماهی روی آب رودخانه بودند. اجسادی که وزنشان در مجموع یک تن برآورد شده است.
همچنین این خشکسالی و پایین آمدن سطح آب رودخانه راین سبب پیدا شدن لاشه یک کشتی گمشده شده است. این کشتی که دی هوپ (DE HOOP) نام دارد یکصد و ۲۳ سال پیش در این رودخانه مفقود شده بود. لاشه این کشتی در منطقه کلیو اوبروسل در شمال آلمان پیدا شده است.
بخشی از رود راین که پیشتر محل رفت و آمد کشتی ها بود حالا به بیابان تبدیل شده است. خشک شدن رودخانه راین به نگرانی جدی برای مردم ساکن در نزدیک این رودخانه از جمله در شهر دوسلدورف تبدیل شده است.
گرمای شدید هوا و کاهش بی سابقه بارندگی در آلمان، زمین‌های زراعی این کشور را به زمین‌های خشک و بی آب و علف تبدیل کرده و ضرر میلیاردی به بار آورده است. از ماه آوریل (فروردین ماه) باران نباریده است و این مدت، زمان اصلی رشد محصولات در آلمان است. زمان حاضر در آلمان به عنوان دوره وقوع یک فاجعه طبیعی تلقی می‌شود و معیشت مردم را با تهدید رو به رو می‌کند.
محصول غلات آلمان در سال جاری به میزان ۱۸ میلیون تن یا حدود ۱۸ درصد کاهش یافته استو در این خصوص انجمن کشاورزان آلمان خواستار برگزاری نشست بحران به منظور بررسی مساله کمک‌های فوق العاده شده است.
رودخانه معروف, زیبا و دوست داشتنی راین که سرچشمه اش از کشور آلمان است و طلانی ترین رود کشور آلمان محسوب می شود به دریای شمال می ریزد, در مسیر حرکت خود از شش کشور اروپایی سوئیس و اتریس و هلند و فرانسه و آلمان و لیختن اشتاین عبور می کند. همچنین رود در مرز بین کشورهای فرانسه و آلمان قرار گرفته است.

محدود شدن فعالیت های اقتصادی با هدف جلوگیری افزایش دما در اثر تغییر اقلیم

تغییر اقلیم
به گزارش ایرنا، معاون هیات بین ‌المللی تغییر اقلیم سازمان ملل«IPCC» «یوبا سوکانا» امروز در نشست اطلاع ‌رسانی و آموزشی هیات بین‌ المللی تغییر اقلیم که در سازمان هواشناسی برگزار شد،افزود: تمام نقاط دنیا از جمله قطب، استوا، حاره، اقیانوس‌ ها، قاره‌ها و کشورهای فقیر و غنی تحت تاثیر تغییر اقلیم قرار گرفته اند که در این میان کشورهای فقیر بیشترین آسیب را خواهند دید.
وی اظهار داشت: تمام مشاهدات در دنیا نشان می دهد که تغییر اقلیم بر روی آب آشامیدنی ، اقیانوس ها، سیستم های انسانی، تولید غذا، یخچال های طبیعی، بهداشت و اقتصاد تاثیر گذاشته و می گذارد.
معاون هیات بین‌المللی تغییر اقلیم تاکید کرد: این تاثیر در قاره ها و نقاط مختلف دنیا متفاوت است در برخی جاها بیشتر و در برخی جاها کمتر تاثیر داشته است.
وی ادامه داد: بیشترین تغییر متاثر از انتشار گازهای گلخانه ای است که به میزان مصرف سوخت های فسیلی مربوط می شود ، داده ها نشان می دهد بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۰ بیشترین انتشار گازهای گلخانه ای را داشتیم ، از سال ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۰ نرخ رشد انتشار ۱.۳ بود اما در بین سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۰ نرخ انتشار ۲،۲ بوده که بیشترین آن مربوط انتشار CO2بوده است.
سوکانا با بیان اینکه سیاستگذاران اعلام کرده اند که افزایش نباید بیشتر از ۲ درجه باشد،گفت: ۳۵ درصد گازهای گلخانه ‌ای ناشی از بخش انرژی،‌۲۴ درصد بخش کشاورزی، ۳۱ درصد بخش صنعت و ۱۴ درصد از بخش حمل و نقل است بنابراین کاربری ‌های مختلف در استفاده از سوخت‌های فسیلی و انتشار گازهای گلخانه ‌ای نقش بسزایی دارد.
وی افزود: اگر بخواهیم افزایش دمای کره زمین را تا دو درجه نگه داریم باید تمام فعالیت ‌هایی که موجب افزایش دما و انتشار گازهای گلخانه ای می شود را محدود کنیم، ما در آفریقا در ابتدای راه توسعه هستیم اما برای جلوگیری از انتشار گازهای گلخانه ‌ای باید جایگزین پیدا کنیم، بررسی ها نشان می دهد اگر از منابع به همین روال استفاده کنیم در نهایت ۱۵ تا ۳۰ سال آینده تمام آنها به پایان می رسند.
سوکانا تاکید کرد: بنابراین باید افزایش جهانی دما را تا دو درجه محدود کنیم و برای این منظور باید تصمیماتی اتخاذ شود که بهبود وضعیت با مراقبت از تغییر اقلیم با محدود کردن فعالیت های انسانی و تطبیق خود با شرایط برخی از آنها است.
معاون هیات بین‌المللی تغییر اقلیم گفت: در IPCC بر روی این موارد کار کردیم و سیاستگذاران باید از طریق مذاکرات با کشورهای مختلف در این مسیر حرکت کنند.
همچنین در این خصوص داود پرهیزگار رییس سازمان هواشناسی کشور با اشاره به تغییر اقلیم و پیامدهای آن در کشورمان گفت: دما در ایران حدود دو درجه افزایش یافته و این نتیجه تغییر اقلیم است. وی با اشاره به اینکه وضعیت دریاچه ارومیه و شرایط رودخانه هایی مانند کرخه و کارون نیز همگی متاثر از تغییر اقلیم است اظهار داشت : لازم است برنامه های توسعه ای کشور بر اساس این رخداد پیش رود.

مجازات عاملان ایجاد حریق

فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل‌ها و مراتع با اشاره به مجازات عاملان ایجاد حریق به صورت عمدی و سهوی در عرصه‌های منابع طبیعی گفت: شرایط جوی کشور به‌گونه‌ای است که احتمال دارد شاهد آتش‌سوزی در مناطق مستعد هم‌زمان با شروع گرما باشیم.

سرهنگ قاسم سبزعلی با اشاره به اینکه طرح جامع مقابله با حریق در جنگل‌ها و مراتع در مجلس در دست بررسی است، تصریح کرد: بر اساس این طرح سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان مدیریت بحران و سازمان جنگل‌ها و مراتع از بضاعت و قانون‌های لازم برای مقابله با آتش‌سوزی در قالب راه‌اندازی پایگاه‌های اطفای حریق و تامین تجهیزات برخوردار می‌شوند که این موضوع می‌تواند به کاهش یا ساماندهی حریق در کشور به دستگاه‌های مسئول کمک کند.

وی با اشاره به اینکه تمامی ملزومات تامین تجهیزات و پیش‌بینی اعتبارات لازم برای ساخت پایگاه‌ها در طرح جامع مقابله با حریق در جنگل‌ها لحاظ شده است، گفت: بحث مجازات آتش‌سوزی در عرصه‌های منابع طبیعی در حیطه کاری محاکم قضایی است. در حال حاضر برای حریق‌های سهوی که توسط مردم و گردشگران اتفاق می‌افتد شش ماه تا سه سال حبس و برای حریق‌های عمدی ۱۰ سال حبس توسط قانون‌گذار تعیین شده است البته پرداخت جریمه و خسارت نیز در کنار مجازات حبس وجود دارد. در این باره دست قاضی و محاکم قضایی باز است که حتی فرد متخلف را تا حدود ۱۰ برابر خسارت جهت بازدارندگی و جلوگیری از تخریب جریمه کند.

فرمانده یگان حفاظت سازمان جنگل‌ها و مراتع با بیان اینکه مهم‌ترین چالش ما در ابتدای سال در عرصه‌های منابع طبیعی حضور بیش از حد گردشگران بود، اظهار کرد: آماری که مجموعه‌های گردشگری می‌دهند حاکی از این است که طی روزهای ابتدایی سال بی‌سابقه‌ترین حضور جمعیت و گردشگری را در مناطق طبیعی داشتیم. از این رو از استان اردبیل تا گلستان درگیر آتش‌سوزی‌های سهوی شدند.

سرهنگ سبزعلی ادامه داد: طی تعطیلات امسال عرصه‌های منابع طبیعی تقریبا در تمامی شهرهای استان گیلان و بخش زیادی از شهرهای استان مازندران و گلستان دچار آتش‌سوزی شدند که با حضور به‌موقع نیروهای اطفای حریق و بهره‌گیری از تجهیزات توانستیم جلوی خسارت بیشتر را بگیرم. در مناطق صعب‌العبور و کوهستانی اطفای حریق بسیار سخت است بنابراین برای حفظ طبیعت کشور نیازمند مشارکت و همراهی مردم هستیم.

وی در پایان اظهار کرد: با توجه به وضعیت جوی کشور که در ابتدای سال افزایش دما و وزش بادهای گرم سبب افزایش حریق در جنگل‌ها شد، پیش‌بینی می‌شود که در فصل گرم پوشش گیاهی مستعد دچار حریق و آسیب جدی شوند از این رو لازم است که مردم و گردشگران نهایت همکاری را داشته باشند.

بخش غیر ایرانی دریاچه خزر خشک می‌شود

وحشت خشک‌سالی، مثل موجی تا دریای خزر پیش آمده. هر روز خبری درباره دریاچه شمالی ایران منتشر می‌شود؛ این‌که سرنوشت دریاچه ارومیه در انتظار خزر است، این‌که دریای شمال عقب‌نشینی کرده یا این‌که خزر روزی خشک خواهد شد.

وحشت خشک‌سالی، مثل موجی تا دریای خزر پیش آمده. هر روز خبری درباره دریاچه شمالی ایران منتشر می‌شود؛ این‌که سرنوشت دریاچه ارومیه در انتظار خزر است، این‌که دریای شمال عقب‌نشینی کرده یا این‌که خزر روزی خشک خواهد شد. اخیرا یک گروه بین‌المللی از دانشمندان پیش‌بینی کردند که تا ٧۵‌سال دیگر بخش شمالی خزر که قلمرو آبی روسیه و قزاقستان را در خود دارد، خشک خواهد شد و بخش ایرانی دریا در جنوب گسترش خواهد یافت؛ در این پیش‌بینی اعلام شد که دلیل، چیزی نیست جز پدیده گرم شدن جهانی آب‌وهوا. افزایش دما، تغییر در الگوی دما و بارش و کاهش تنوع گونه‌های گیاهی و افزایش طوفان‌های گردوغبار از تبعات تغییرات اقلیمی در خشکی است اما وقتی پای دریاها به میان می‌آید، اوضاع کمی پیچیده‌تر است؛ آن هم برای خزر که با بیشتر از ١٢٠٠کیلومتر طول و ٣٢٠کیلومتر پهنه، بزرگ‌ترین دریاچه کره زمین شناخته می‌شود و موقعیت حساسی دارد؛ با ۵٠‌میلیارد بشکه نفت و ٢۵٧تریلیون فوت مکعب گاز طبیعی.

دریای خزر سال‌هاست که در جدال با خطرات خشکی است. در دهه‌ ۵٠ میلادی سطح خزر دچار افت عجیبی شد. ١٣٠رود به این دریاچه جاری می‌شود و آن زمان بررسی‌ها نشان می‌داد که این مسئله با سدسازی‌ها روی رود «ولگا» و دیگر رودها در مسیر خزر مرتبط است. از سوی دیگر، درحالی‌که سن خزر ١٠میلیون سال تخمین زده می‌شود، گفته شده که نوسانات از ١٢‌هزار ‌سال قبل آغاز شده؛ اما اینجا صحبت از افزایش دماست.

 

گرما خزر را می‌کشد

 

اتفاق تازه از این قرار است: سطح آب خزر از ‌سال ١٩٩۶ تا ٢٠١۵ یک ‌و نیم متر کمتر شده؛ رقمی یک متر بالاتر از سطح سال‌های دهه ١٩٧٠ و البته پایین‌ترین سطح این پهنه آبی. پژوهش‌های تازه می‌گوید گرما خزر را می‌کشد.

بر پایه پژوهش گروهی از دانشمندان بین‌المللی که گزارش آن پیش از این در نشریه آمریکایی Geophysical Research Letters منتشر شده، علت اصلی کاهش سطح آب این دریا، تبخیر عنوان شده است؛ تبخیری برآمده از افزایش درجه حرارت هوای کره ‌زمین. این پژوهش ادعا می‌کند که داده‌های ماهواره‌های گراویتی رکووری و کلیمیت اکسپریمنت و چهار ایستگاه زمینی هم این واقعیت را اثبات می‌کند: سطح آب دریای خزر در آینده هم کاهش می‌یابد که در بخش روسیه و قزاقستان چشمگیر خواهد بود.

موضوع به همین پژوهش ختم نشد و چندی پیش روزنامه روسی «کامسامولسکایا پراودا» هم روی این موضوع مانور داد: «خزر بهترین دریاچه جهان در حال بخار شدن شدید است. بر اثر پدیده گرم شدن جهانی آب‌وهوای کره ‌زمین، دمای سطح آب خزر یک درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است.» این نشریه به نقل از کارشناسان ناسا اتحاد جماهیر شوروی را که در ١٩٩١ فروپاشیده، در وضع پیش آمده برای دریای خزر مقصر دانست؛ چرا که در دوره شوروی سیاست بیابان‌زدایی در آسیای مرکزی با انتقال آب‌های دو رودخانه آمو و سیردریا برای استفاده در مزارع پیگیری می‌شد و این کار تعادل زیستی منطقه را بر هم زد.

 

خزر به اندازه ١٧ دریاچه ارومیه خشکیده است

 

موضوع فقط در رسانه‌های خارجی مطرح نشده است. چندی پیش داریوش یوسفی کبریا، مدیر مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر در نشست بررسی تراز آب دریای خزر در بندر امیرآباد گفت: «در٢٠‌سال گذشته ١٣٠ سانتیمتر از تراز آب دریای خزر کاسته شده که معادل خشک شدن ١٧ دریاچه ارومیه است.» به گفته او از‌ سال ٧۴ تا‌ سال گذشته پس‌روی آب دریای خزر ادامه داشت، اما در یک سال اخیر تراز آب ثابت مانده است. البته همین مرکز پیش از این اعلام کرده بود که در ٢٠‌سال اخیر حدود ١٧۶٠ هکتار از آب‌های ساحلی این دریا به علت کاهش تراز آب، خشک شده است. در طول این مدت تراز آب دریای خزر سالانه ٢تا ٣٠سانتی‌متر کاهش یافت و میزان کاسته شدن از تراز آب تنها در سال گذشته ١٢ سانتی‌متر بود.

در کنار پیش‌بینی‌های اخیر که از خشکی خزر در بخش شمالی و پر شدن آب در بخش جنوبی می‌گوید، مرکز مطالعات و تحقیقات دریای خزر هم پیش‌بینی کرده است که تراز آبی این دریا تا ‌سال ٢٠٢٠ میلادی ۴٢سانتی‌متر افزایش خواهد یافت.

از سوی دیگر، سرنوشت آرال خشکیده همیشه هشداری برای دریای خزر بوده است و در سال‌های اخیر دریاچه ارومیه هم مثالی شده برای نگهداری از دریای شمال؛ به‌خصوص که حالا طرح‌های انتقال آب هم مطرح شده و هنوز مخالفانی دارد. مثل انتقال آب خزر به سمنان که اکنون درحال پیگیری است. براساس تحقیقات، سدسازی و تبخیر زیاد آب پشت سدها در کنار اثر بالای تغییر اقلیم، می‌تواند حیات خز را به خطر بیندازد.

به گفته مصطفی ارگون، دبیر اجرایی شبکه علم و فناوری کشورهای اسلامی، اگر سطح آب دریاها را صفر در نظر بگیریم امروزه سطح آب دریای خزر منفی ٢٨ است، درحالی‌که در گذشته مثبت ١٠٠ بوده است که علت آن می‌تواند تغییر اقلیم باشد. سطح آب دریای خزر در گذشته بالاتر از تمام دریاها بوده است و آب آن وارد دریای سیاه، مرمره و اژه می‌شد، اما امروز برعکس شده است و سطح آب دریای خزر پایین‌تر از سطح آب تمام دریاها قرار دارد.

 

دریای خزر آسیب‌پذیر در مقابل گرمایش جهانی

 

درباره پیش‌بینی تازه، پروین فرشچی، معاون محیط‌ زیست دریایی سازمان حفاظت محیط‌ زیست به «شهروند» می‌گوید: «من جزییاتی از اطلاعات علمی چنین پیش‌بینی‌ای دریافت نکرده‌ام و بنابراین به نظر می‌آید این پیش‌بینی حدس ‌و گمانی براساس شرایط فعلی خزر باشد. آن‌ها مدل‌هایی را در نظر گرفته‌اند، تبخیرسنجی کرده‌اند و با در نظر گرفتن کاهش سطح و پایین بودن عمق و داده‌های فعلی، گفته‌اند تا ٧۵‌سال دیگر چنین اتفاقی می‌افتد.» او با توضیح شرایط عمقی دریای خزر در نقاط مختلف می‌گوید: «میانگین عمق خزر در بخش شمالی بین ١٣ تا ١٧متر است، بخش میانی ٢٧٠ متر عمق دارد و در بخش‌های جنوبی که شمال ایران است، عمق خزر به ١٠٢۵متر می‌رسد. تغییر اقلیم بر تمام نقاط کره زمین اثر می‌گذارد و دریای خزر هم از این آسیب مستثنا نیست به‌خصوص که این دریاچه بسته است و ورودی محدودی دارد و با وجود گرمایش تبخیرش بیشتر شده، تمامی این موارد خزر را حساس‌تر می‌کند.»

بنابراین اگر سطح گرمایش آب بالا برود، چه اتفاقی می‌افتد؟ پاسخ معاون دریایی سازمان محیط ‌زیست این است: «در صورت گرمایش دما شاهد شکوفایی جلبک‌ها و افزایش مرگ‌ومیر آبزیان خواهیم بود. شکوفایی جلبکی باعث می‌شود سطح آب پوشانده شود، اکسیژن به زیر آب نرسد و درنهایت مرگ‌ومیر بالا برود و با ادامه این روند تنوع گونه‌ای کم بشود.»

به گفته فرشچی، این اتفاق‌ سال ٢٠٠۵ در خزر افتاده بود: «اگرچه وسعت زیادی نداشت اما گرمایش ناگهانی سطح آب سبب شده بود در حدود ١٢٠ تا ١٧٠ کیلومتر مربع از سطح خزر با جلبک پوشانده شود. آن زمان برای این مشکل راهکاری نداشتیم. حالا هم نداریم. راهکارهای فیزیکی نظیر آنچه در خلیج‌فارس انجام شد، ممکن است اما اگر افزایش دما ناگهانی باشد، شکوفایی جلبکی اتفاق می‌افتد.»

معاون دریایی سازمان محیط ‌زیست با بیان این موارد می‌گوید: «با وجود گرمایش زمین ما که از عاملان به وجود آمدن این پدیده هستیم باید کاری کنیم که تبعات این پدیده برای ما و محیط‌ زیست ما کمتر شود. برای نمونه با کاهش تولید آلودگی و کاستن از فاضلاب‌های ورودی به دریاچه خزر می‌توان خطرهای پیش‌ روی آن را دور و دورتر کرد. مقابله با گرمایش زمین اما به تنهایی ممکن نیست، همه کشورهای منطقه باید برنامه منسجمی برای کاهش گازهای گلخانه‌ای در پیش بگیرند و خطر را دور کنند.»

 

تغییر اقلیم با دریا چه می‌کند؟

 

اگرچه پیش‌بینی‌ها تا ‌سال ٢٠٢٠ افزایش ٧٠ تا ٨٠سانتی‌متری تراز آب خزر را نشان می‌دهد اما از ‌سال ٢٠٠۶ همچنان شاهد کاهش تراز آب خزر از ٣ تا ۵ سانتی‌متر هستیم. در نواحی جنوبی دریای خزر کاهش تراز آب تا حدود ١٨سانتی‌متر مشاهده شده که موجب کاهش عمق تالاب‌های ساحلی شده است. نظریه‌های مختلفی برای کاهش تراز مطرح شده و هر کدام از این نظریه‌ها هر بار نام خزر را بر سر زبان‌ها انداخته است.

بیشترین تأثیر تغییر اقلیم بر خزر در ایران در خلیج گرگان نمود پیدا کرده است. کاهش سطح آب دریای خزر که بزرگ‌ترین حوضه آبی داخل خشکی جهان است؛ خشکیدن بخشی از خلیج گرگان را به دنبال داشته؛ جایی که به همراه تالاب میانکاله و زاغمرز، به‌عنوان نخستین مجموعه تالاب بین‌المللی جهان در فهرست تالاب‌های کنوانسیون رامسر به ثبت رسیده است و اهمیت اقتصادی، اجتماعی و محیط‌ زیستی بالایی دارد. اکنون پنج کشور ساحلی ایران، جمهوری آذربایجان، فدراسیون روسیه، قزاقستان و ترکمنستان تحت تأثیر اثرات ناشی از تغییر اقلیم هستند و تغییرات آب و هوا در دریاها و اقیانوس‌ها برای آن‌ها در کاهش تراز آب و افزایش درجه حرارت و شوری اتفاق می‌افتد.

به گفته رئیس پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، تغییر تراز آب دریای خزر، تغییر مسیر جریانات دریایی،‌ گسترش بیابان‌زایی به‌ویژه در سواحل شرقی آن، افزایش فراوانی طوفان‌های دریایی، افزایش دمای سطح آب، کاهش تنوع گونه‌ای و بوم‌سازگان دریایی و ورود گونه‌های مهاجم ازجمله اثرات تغییر اقلیم بر دریای خزر هستند که خسارت زیادی برای بوم‌سازگان ساحلی، صیادی و سازه‌های دریایی به همراه دارند./روزنامه شهروند

۸ عامل اصلی کم آبی در کشور

معاون دفتر برنامه ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو، هشت عامل اصلی ایجاد بحران آب در کشور را بر شمرد.

 

به گزارش وزارت نیرو، «هدایت فهمی» افزود: یکی از علت‌های اساسی این بحران، افزایش جمعیت است که با توجه به جمعیت هفت میلیونی ایران در ۱۳۰۵ و جمعیت ۳۰ میلیونی در ابتدای انقلاب و جمعیت ۸۰ میلیونی در زمان حاضر، مصارف ما به صورت بی‌رویه و خارج از استانداردهای جهانی افزایش داشته؛ به‌طوری که برای ۸۰ میلیون نفر جمعیت در تمام بخش‌های شرب، صنعت و کشاورزی ۱۰۰ میلیارد متر مکعب آب مصرف می‌شود و این استفاده نادرست منابع طبیعی را کاهش داده است.

 

معاون دفتر برنامه ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو با اشاره به اینکه در همه دورانی که مدیریت مدرن آب داشتیم از بهره‌وری بسیار پایین آب برخوردار بودیم، افزود: بهره‌وری در بخش کشاورزی بسیار پایین است، به‌طوری که در تولید یک کیلوگرم محصول کشاورزی حدود یک متر مکعب آب مصرف می‌کنیم در حالی که متوسط بهره‌وری در کشورهای پیشرفته ۲.۵ تا ۳ کیلوگرم با استفاده از یک متر مکعب آب است.

 

وی ادامه داد: در بهره‌وری اقتصادی نیز تولید ما به ازای هر متر مکعب آب حدود ۲۰ سنت در کشاورزی و در سایر کشورها بیش از یک دلار است بنابراین برای تولید مواد غذایی در کشور ناچار به استفاده آب بیشتر هستیم ولی با افزایش بهره‌وری می‌توان مصرف آب را کاهش داد.

 

فهمی با بیان اینکه در کشور ۳۲ درصد آب به حساب نیامده داشتیم و در زمان حاضر با تلاش‌های وزارت نیرو به حدود ۲۶ درصد رسیده که بیش از ۱۵ درصد آن هدر رفت محسوب می‌شود، افزود: در بخش صنعت در کشورهای توسعه یافته راندمان و کارایی آب حدود ۹۰ درصد است و در این زمینه نیز از استاندارد جهانی عقب هستیم.

 

وی از تغییر اقلیم به عنوان یکی دیگر از عوامل بحرانی شدن منابع آبی یاد کرد و افزود: آب تجدید شونده کشور در سال‌های اخیر ۱۳۰ میلیارد متر مکعب بوده ولی امروزه در اثر تغییر اقلیم، افزایش دما و میزان تبخیر، کاهش ۱۰ درصدی بارش‌ها و ۲۵ درصدی، متوسط آب تجدید پذیر کشور به ۱۱۶ میلیارد مترمکعب کاهش یافته و حتی در برخی از سال‌ها با رخداد خشک‌سالی شدید تا حد ۱۰۴ میلیارد مترمکعب نیز کاهش یافته است.

 

معاون دفتر برنامه ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو ساختار معیوب اقتصاد آب را به عنوان پنجمین علت بحرانی شدن منابع آبی کشور عنوان کرد و در ادامه اظهار داشت: هزینه دریافتی از مردم در ازای تأمین آب بسیار کمتر از هزینه‌ای است که از سوی دولت پرداخت می‌شود یعنی دولت برای تولید هر متر مکعب آب ۱۲ هزار ریال هزینه می‌کند و با مبلغ چهار هزار تا چهار هزار و ۵۰۰ ریال در اختیار مردم می‌گذارد.

 

وی ادامه داد: این مبلغ ناچیز سبب می‌شود تا مردم در مدیریت مصرف آب به‌طور جدی مشارکت نکنند، بنابراین بهتر است قیمت‌ها واقعی شوند ولی یارانه مستقیم به بخش کشاورزی پرداخت شود.

 

وی ضعف ساختاری را یکی دیگر از عوامل دانست و ادامه داد: در همه اجزایی که مدیریت سرزمینی را به عهده دارند اعم از منابع طبیعی، محیط زیست، کشاورزی و آب، ما ضعف ساختار داریم و ساختارهای ما برای این کار مناسب نیستند و باید تغییر ساختار دهیم، بنابراین به دنبال این موضوع حفاظت و بهره‌برداری ما دچار مشکل است که باید اصلاح شود.

 

فهمی با بیان اینکه نظام‌های بهره‌برداری ما نیز دچار مشکل هستند، تصریح کرد: نظام بهره‌برداری سنتی قدیم به دلیل اینکه سامانه مدرن مدیریت آب ایجاد کرده‌ایم از بین رفته و متناسب با سامانه مدرن مدیریت، نظام بهره‌برداری ایجاد شده است.

 

او افزود: ما شکل مدیریت را مدرن و شبکه آبیاری مدرن ایجاد کردیم، سد ساختیم و این‌ها نیاز به نظام بهره‌برداری متناظر داشتند که باید ایجاد می‌شد ولی متاسفانه نظام‌های بهره‌برداری متناسب با این تحولات ایجاد نشد.

 

معاون دفتر برنامه ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو هفتمین مورد را ضعف مدیریت و حکمرانی ناپایدار در همه بخش‌های منابع طبیعی، کشاورزی، محیط ریست و آب دانست و در ادامه ذکر کرد: برنامه‌های آب، محیط زیست، منابع طبیعی و کشاورزی باید از یک به هم پیوستگی در برنامه‌ها برخوردار باشند تا بتوانند معضل بی‌آبی را با برنامه‌های منسجم و به هم پیوسته مدیریت کنند.

 

وی از تحمیل اشتغال کشور به بخش آب به عنوان آخرین عامل ایجاد بحران یاد کرد و در ادامه گفت: چون مدیران قادر نبودند برای بخش‌های مختلف تأمین اشتغال کنند و خودکفایی در برخی محصولات استراتژیک را با خودکفایی اشتباه گرفتند باعث شدند تا صدمات سنگینی به بخش آب وارد شود.

 

فهمی ادامه داد: برخی اشخاص برای تأمین معیشت و اشتغال در زمین‌های خود، چاه غیر مجازی حفر کرده‌اند و به کشت و زراعت می‌پردازند. این بی‌برنامگی‌ها سبب ایجاد بحران در سفره‌های زیرزمینی آب شد. متاسفانه وزارت نیرو در گذشته به دلایل مختلف نتوانسته از این پدیده مخرب و اضافه برداشت آب زیرزمینی به‌طور مؤثر جلوگیری کند.

 

مدیریت تقاضا و تعیین میزان آب قابل برنامه ریزی

 

وی با اشاره به این مطلب که وزارت نیرو در عرصه تهیه و تامین آب در بخش سدسازی و آب‌رسانی به شهرها و روستاها فعالیت‌های گسترده‌ای داشته و دارد، گفت: رویکرد وزارت نیرو یک رویکرد تقاضا محور بود که پس از اینکه راهبردهای بلندمدت توسعه آب کشور مصوب هیات وزیران در سال ۸۲ ارائه شد، مقرر شد رویکرد توأمان عرضه و تقاضا داشته باشیم.

 

وی با اشاره به اینکه بحث تعادل بخشی، مدیریت تقاضا و تعیین میزان آب قابل برنامه ریزی، از مهم‌ترین مباحث غیرسازه‌ای وزارت نیرو است، افزود: تعادل بخشی آب زیرزمینی از سال ۸۲ مطرح بوده و بر اساس مصوبه شورای عالی آب، دوباره این طرح مطرح شد و برای نخستین بار اعتبارات مناسبی برای این طرح در نظر گرفته شد و تشکیل شوراهای حوضه‌های آبریز و شوراهای هماهنگی حوضه‌های آبریز از مهم‌ترین مواردی بود که در این دوره انجام شد.

 

معاون دفتر برنامه ریزی کلان آب و آبفای وزارت نیرو در ادامه فعال شدن شورای عالی آب و ایجاد هماهنگی و همکاری بخش‌های مرتبط با آب، توجه به بهره‌وری آب، بازچرخانی و استفاده چندباره از آب، استفاده از آب‌های نامتعارف از جمله پساب برای مصارف صنعتی و کشاورزی، اعمال مدیریت تقاضا برای کاهش مصارف، تلاش برای ایجاد الگوی مصرف بهینه در شرب و کشاورزی و…، پیشنهاد سیاست‌های کلی نظام و ارسال آن برای مراجع ذی‌ربط را از عملکرد وزارت نیرو در دولت یازدهم عنوان کرد.

 

اگر چه تلاش‌های برای تغییر رویکرد در شیوه حکمرانی آب و مباحث مربوط به ساختار اقتصاد و تدوین قانون جامع و سیاست‌های ملی آب انجام شد، اما توفیق در این عرصه‌ها چندان چشم گیر نبود و امیدواریم در دولت دوازدهم این مسایل به‌طور جدی پیگیری شود.

 

راه‌های برون رفت از چالش بحران آبی

 

وی با بیان این مطلب که برای آینده آب کشور باید ابتدا، تجدید نظر در حکمرانی آب با رویکرد حکمرانی پایدار در دستور کار قرار گیرد، افزود: سپس با تعیین آستانه تاب‌آوری منابع آب کشور و کاهش میزان مصارف غیرضروری و غیراقتصادی با روش‌های سازه‌ای و غیر سازه‌ای و مدیریت توأمان عرضه و تقاضا باید مدیریت آب کشور را سامان دهیم.

 

وی خاطر نشان کرد: باید ضمن ارتقای بهره‌وری آب، نقشه جامع سازگاری با تغییر اقلیم را تدوین و اجرایی کنیم و تدوین برنامه جامع مقابله با آلاینده‌های آب، اصلاح ساختار اقتصادی آب، بازنگری قوانین و ساختار تشکیلات آب کشور به ویژه شفافیت و تعیین وضعیت معاونت‌های تخصصی وزارتخانه و شرکت‌های مادر تخصصی را در دستور کار وزارت نیرو داشته باشیم.

اختلاف‌نظرها در مورد علت گرمایش جهانی

در سال‌های اخیر گرمایش جهانی به یکی از پربحث‌ترین مسائل دنیا تبدیل شده، اما آنچه این موضوع را در معرض توجه قرار داده نظریه‌هایی است که در باب علت گرمایش جهانی مطرح شده است. لابد تاکنون در مورد تأثیر دی‌اکسید کربن در افزایش گرمایش جهانی شنیده و خوانده‌ایم اما آنچه حائز اهمیت است، آن است که بدانیم نظریه‌های دیگری نیز در مورد علت گرمایش جهانی وجود دارد.

نصیرالله دوستی مطلق استاد دانشگاه آزاد و پژوهشگر مرکز رشد دانشگاه امام صادق (ع) با اشاره به اینکه در بحث علت گرمایش جهانی اختلاف نظرهای بسیاری وجود دارد، گفت: نظریه تأثیر افزایش دی‌اکسید کربن در افزایش گرمایش جهانی موضوعی است که برای اولین بار در سال ۱۸۹۶ توسط دانشمندی به نام آرهنیوس مطرح شد البته در این مقطع بحث بر سر این بود که عصر یخبندان تحت چه شرایطی ایجاد شده است.

وی با بیان اینکه در این مقطع، نظریات مختلفی اعم از فاصله زمین از مدار، دور شدن خورشید از زمین، جابجایی قطب‌های مغناطیسی زمین، به هم خوردن ترکیبات گازی جو، کاهش دی‌اکسید کربن به عنوان علل رویداد عصر یخبندان مطرح شد، اظهار کرد: همه این نظریه‌ها وجود داشت تا اینکه آرهنیوس روی این نظریه بیشتر تمرکز کرد و دانشمند دیگری به نام لانگلی با ساخت یک بلومتر امواجی را که از سمت ماه به زمین می‌رسید اندازه‌گیری کرد و از طریق داده‌های دریافتی و فرمول‌ها به این نتیجه رسید که با کاهش غلظت دی‌اکسید کربن، کاهش دما رخ داده و عصر یخبندان ایجاد شده است.

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه دانشمند دیگری به نام انگسترون به شدت با این نظریه مخالفت و تأکید کرد که دیتاهایی که لانگلی به دست آورده اشکال داشته‌ و دیتاهای حقیقی نبوده‌اند، گفت: چالش و اختلاف نظر بر سر علت وقوع عصر یخبندان ادامه داشت که نظریه لکه‌های خورشیدی و تأثیر آن در گرمایش زمین قوت پیدا کرد و هنوز هم طرفدارانی دارد.

دوستی مطلق با بیان اینکه در سال ۱۹۶۳ بحث گرمایش جهانی مطرح شد، اظهار کرد: در این مورد نظریه‌های متعددی ارائه شد همه نظریه‌های سابق نیز وجود داشت تا اینکه به تدریج نظریه دی‌اکسید کربن قوت گرفت و IPCC این نظریه را پذیرفت و پروتکل کیوتو را بر مبنای آن بنا نهاد اما آمریکا در ادامه به این پروتکل پایبند نماند.

وی با اشاره به مقاله‌ای که در سال ۲۰۰۷ در آمریکا در این مورد نوشته شد و مورد داوری و پذیرش رئیس وقت آکادمی علوم آمریکا قرار گرفت، گفت: بر اساس این مقاله، دادخواست عمومی صادر شد که ۳۱ هزار و ۴۷۰ دانشمند آن را تائید کردند که از این تعداد ۹۰۰۰ نفر مدرک دکتری داشتند، به دنبال این دادخواست سر و صدای بسیاری در آمریکا ایجاد شد و پس از آن فرانسه توانست با رایزنی‌ها توافق‌نامه پاریس را مطرح کند.

این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه دیتاهای بسیاری مبنی بر رد نظریه افزایش دی‌اکسید کربن به عنوان عامل گرمایش جهانی وجود دارد، افزود: هنوز دعواهای علمی بر سر گرمایش جهانی تمام نشده است؛ شواهد و قرائن قوی وجود دارد که دی‌اکسید کربن عامل افزایش گرمای زمین نیست، وجود لکه‌های خورشیدی و بخار آب ایده‌های رقیب نظریه دی‌اکسید کربن هستند.

به گفته دوستی مطلق، ۹۵ درصد اثر گلخانه‌ای را بخار آب ایجاد می‌کند، ۵ درصد نیز سهم بقیه گازها است. از این ۵ درصد ۴ درصد را دی‌اکسید کربن و یک درصد را بقیه گازها تشکیل می‌دهند. از ۴ درصد دی‌اکسید کربن ۹۵ تا ۹۷ درصد آن توسط طبیعت و ۳ تا ۵ درصد آن بر اثر فعالیت‌های انسانی تولید می‌شوند، بنابراین دو هزارم درصد کل اثر گلخانه‌ای توسط انسان تولید می‌شود.

وی با بیان اینکه در برهه‌ای از تاریخ دی‌اکسید کربن افزایش پیدا کرده اما افزایش دما اتفاق نیفتاده است، گفت: این موضوع به حدود سال ۱۹۶۰ تا ۱۹۶۷ برمی‌گردد که نه تنها دما افزایش پیدا نکرده بلکه کاهش دما نیز وجود داشته است. اخیراً مقاله‌ای در نیچر چاپ شده که تائید می‌کند حتی اگر دی‌اکسید کربن تولیدی متوقف شود باز هم گرمایش جهانی وجود دارد.

دانشمند ناسا هشدار می‌دهد: گرم شدن کره زمین هرگز متوقف نمی‌شود

دکتر گاوین اشمیت، مدیر مؤسسه گودارد ناسا از بخش مطالعات فضایی، می‌گوید: “درباره اینکه تغییرات آب و هوایی سرعت آهسته‌ای دارد و می‌تواند متوقف شود، تنها یک “توهم” است.”

به گزارش وب‌سایت ایندیپندنت، دانشمند برجسته ناسا هشدار داد، با توجه به رکود درجه حرارت طی سه سال گذشته ایده توقف گرم شدن کره زمین مردود است. سرعت افزایش دما به‌زودی می‌تواند بیشتر هم شود.

دکتر گاوین اشمیت گفت: “برخی از مردم اشتباه فکر می‌کنند که دما کمتر از نرخ متوسط افزایش دارد، این اشتباه دریک روند طولانی مدت روی داده است؛ اما در سه سال گذشته، دمای زمین به‌طور متوسط و پی‌درپی ثبت شده، با توجه به گزارش ناسا، بخشی از این روند مربوط به اثر ال‌نینو است که بیشتر به دلیل تغییرات آب و هوایی ناشی فعالیت‌های انسانی است.”

وی خاطرنشان کرد: “دانشمندان باور دارند که مقدار افزایش انرژی اتمسفر و اقیانوس مربوط به گازهای گلخانه‌ای باعث شده تا سرعت گرم شدن کره زمین، طی دهه‌های آینده سریع‌تر انجام شود.”

اشمیت افزود: “سه سال گذشته به وضوح نشان از این دارد که هیچ تغییری در روند بلند مدت از ۱۹۹۸ وجود نداشته است. همچنین پیش‌بینی ۱۹۹۷ از ادامه خطی بودن این روند حکایت دارد که به‌طور قابل توجهی در دو سال گذشته مشخص است.”

وی گفت: “درجه حرارت بالا در سال‌های اخیر، باعث شده تا آمار و مطالعات مربوط به میزان جذب انرژی اضافی توسط اتمسفر و به‌ویژه اقیانوس انجام شود و این موضوع حاکی از آن است که سرعت گرم شدن کره زمین طی ۲۰ سال آینده بیشتر خواهد شد.”

دکتر اشمیت گفت: “این واقعیت وجود دارد که انرژی که جذب سیستم می‌شود نسبت به دفع آن بیشتر است و این میزان در طول زمان افزایش می‌یابد.”

اشمیت یادآور شد، ما باید بدانیم که زمین با سرعت در حال گرم شدن است. ما پیش‌بینی می‌کنیم که شتاب تغییرات دما در مقیاس زمان طی چند دهه روی دهد.

تاثیر تغییرات اقلیمی بر ذخایر آب جهان

کارشناسان به بررسی چگونگی تأثیر تغییرات اقلیمی بر ذخایر آب جهان پرداختند.
چرخه آب فرآیندی است که آب در اتمسفر زمین و مجراهای آبی گردش دارد و زندگی را روی کره زمین امکان‌پذیر می‌سازد. هرچند تغییرات اقلیمی ناشی از انتشار گازهای گلخانه‌ای در حال مختل ساختن این فرایند است.
به گفته کارشناسان، تغییرات اقلیمی چرخه شدیدی را به وجود می‌آورد که افزایش دما، تغییر در الگوهای بارش باران و آلودگی آب موجب پیامدهای زیست محیطی می‌شود. در این شرایط گرمای جهانی تشدید شده و به سلامت کره زمین آسیب وارد و ذخایر آب جهان را نابود می‌کند.
در واقع کارشناسان معتقدند تغییرات اقلیمی موجب تغییراتی در ذخایر آب جهان می‌شود و گاهی اوقات آلودگی و مشکلات دیگر را به دنبال دارد. همچنین افزایش دمای ناشی از تغییرات اقلیمی میزان تبخیر از خشکی و اقیانوس‌ها را بیشتر می‌کند و اتمسفر را قادر می‌سازد تا میزان آب بیشتری را در خود نگه دارد.
این تغییر مازاد موجب خشکی در برخی مناطق و افزایش بارش باران در نواحی دیگر می‌شود. در این شرایط احتمال خشک‌سالی در برخی مناطق و جاری شدن سیل در نواحی دیگر افزایش می‌یابد.

نابودی ۷۵ درصد از بزرگترین صخره مرجانی ژاپن

کارشناسان محیط زیست اعلام کردند: نزدیک به سه چهارم از بزرگ‌ترین صخره مرجانی ژاپن از بین رفته است.
کارشناسان معتقدند افزایش دمای آب دریا ناشی از گرمای جهانی موجب از بین رفتن سه چهارم از بزرگ‌ترین صخره مرجانی ژاپن شده است.
طبق اعلام وزارت محیط زیست ژاپن ۷۰ درصد تالاب “سِکی‌سِی” در اوکیناوا بر اثر پدیده سفید شدگی از بین رفته است.
پدیده سفید شدگی زمانی اتفاق می‌افتد که آب شدیداً گرم موجب می‌شود و مرجان‌ها جلبک‌های موجود در بافت‌هایشان را بیرون می‌اندازند. در نتیجه مرجان‌ها کاملاً سفید می‌شوند.
به گفته کارشناسان در صورتی که دمای آب سریع به حال طبیعی خود باز نگردد مرجان‌ها در نهایت به دلیل سوء تغذیه از بین می‌برند.
در سال‌های اخیر وضعیت صخره‌های واقع در جنوبی‌ترین منطقه ژاپن به حادترین شرایط رسیده است.
به گزارش روزنامه گاردین، سال گذشته نیز در ماه سپتامبر و اکتبر مطالعه‌ای انجام گرفت و نشان داد بیش از ۵۶ درصد مرجان‌ها از بین رفته و حاکی از آن است که پدیده سفید شدگی در ماه‌های اخیر به سرعت رو به افزایش است.

چه بلایی سر محیط زیست در سال ۲۰۱۷ می‌آید؟

در سال ۲۰۱۶ میلادی اتفاقات سیاسی زیادی رخ داد که اجرایی شدن آن‌ها منجر به ایجاد تغییرات زیادی برای حوزه محیط زیست در سال بعدی میلادی می‌شود. تغییراتی در حوزه آلودگی هوا، گرمایش جهانی، حیات وحش و …

برگزیت و قوانین حفاظت از محیط زیست اروپا
در سال ۲۰۱۷ مذاکرات ناشی از برگزیت (خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا) بر یارانه‌های کشاورزی و احتمالاً همه قوانین حفاظت از محیط زیست اروپا تأثیر می‌گذارد، قوانینی درباره پرنده‌ها، آلودگی هوا و آب، اصلاح ژنتیکی خوراکی‌ها و رفاه حیوانات.
این در حالی است که اگر وزرای اروپایی بخواهند ده‌ها قانون محیط زیستی را لغو کنند، به احتمال زیاد با مخالفت‌های شدیدی روبرو می‌شوند.

اضافه شدن لندن به پاریس، مادرید، مکزیکوسیتی و آتن برای حذف خودروهای دیزلی

سال گذشته پاریس، مادرید، آتن و مکزیکوسیتی توافق کردن که در طول چند سال تردد خودروهای دیزلی را از مرکز شهر خود حذف کنند و گفته می‌شود در سال بعدی فشارها برای اضافه شدن لندن به این شهرها هم اضافه می‌شود.

باور نداشتن ترامپ به تغییر اقلیم و احتمال خروج آمریکا از توافقنامه پاریس

اما در سال آینده میلادی موضوعی بر مذاکرات اقلیمی جهان غالب می‌شود؛ آیا ترامپ آمریکا را از توافق اقلیمی پاریس برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای خارج می‌کند یا نه؟ او تاکنون همه افرادی را که به تغییر اقلیم مشکوک هستند و به اینکه علاقه دارند تا تولید گاز، نفت، زغال سنگ افزایش پیدا کنند را مسئول مقابله با تغییر اقلیم کرده است و اگر سال ۲۰۱۷ او به این روال ادامه دهند و ایالت متحده را از توافق پاریس بیرون بیاورد به چین رهبری اقلیمی جهان را هدیه داده است.
گفتنی است بسیاری از محققان اقلیمی ایالت متحده انتظار دارند که دیگر به آن‌ها کمک مالی انجام نشود.

پایان ال نینو و آغاز لانینا
سال ۲۰۱۶ پایانی بر پدیده طبیعی ال نینو بود، پدیده‌ای که از گرم شدن اقیانوس آرام به وجود می‌آید و منجر می‌شود در بخشی از مناطق جهان خشکسالی، افزایش دما و کمبود غذا به وجود بیاید.
اما در سال ۲۰۱۷ انتظار داریم که پدیده لانینا به صورت ضعیفی رخ بدهد، یعنی به احتمال زیاد آب‌های اقیانوس آرام سرد می‌شوند و در نتیجه به طور کلی میانگین بارندگی در جهان افزایش پیدا کرده و از سویی دمای برخی از مناطق جهان هم کاهش پیدا می‌کند.

ادامه روند انقراض حیوانات
با وجود اضافه شدن حیوانات زیادی به لیست حیوانات در معرض انقراض و اقدامات زیادی که برای جلوگیری از قاچاق حیوانات انجام شده است، انتظار می‌رود در سال ۲۰۱۷ میلادی روند انقراض حیوانات افزایش پیدا کند. اورانگوتان بورنئویی، ببر جنوب چین، سمور دریایی بزرگ، پلنگ آمور، موش خرمای سیاه پا و روباه داروین از گزینه‌های اصلی انقراض در سال بعدی هستند.

افزایش حفاظت از دریا
با برگزاری اولین اجلاس مراقبت از دریاها در ژوئن ۲۰۱۷، حفاظت از دریاها در سال بعدی افزایش پیدا می‌کند. در این اجلاس درباره موضوعاتی مثل افزایش تعداد پلاستیک‌ها در دریاها، ماهیگیری بیش از حد، تأثیرات تغییر اقلیم و نیاز بیشتر به پارک‌های آبی بحث می‌شود.