نوشته‌ها

طرح LEZ و تاثیر آن روی آلودگی هوای تهران

طرح LEZ و تاثیر آن روی آلودگی هوای تهران
با شروع طرح کاهش (LEZ) در تهران بحث های مختلفی پیرامون تاثیرگذاری این طرح مطرح شده است و نظرات متفاوتی در این رابطه وجود دارد. برخی می‌گویند چنین طرح‌هایی هیچ تاثیری روی کیفیت هوای تهران ندارد و برخی دیگر هم می‌گویند این طرح تنها راه بهبود هوای تهران است.
طرح کاهش که در ابتدا به اسم طرح LEZ مطرح شد، اولین بار در سال ۱۹۹۶ میلادی در استکهلم سوئد اجرا شد، در آن طرح به گروهی از خوردوهای سنگین اجازه تردد در منطقه‌ای خاص از این شهر داده نشد. ۶ سال بعد این طرح به شکل‌های مختلف وارد ابرشهرهای دیگر اروپایی شد. در برخی از مناطق فقط تردد خودروهای سنگین ممنوع است، در برخی مناطق هم برخی از خودروهای اجازه تردد ندارند.
این طرح سالیان سال است که در شهرهای مختلف دنیا مخصوصا ابرشهرهای اروپا به شکل مختلف اجرا شده و محققان در این مدت بارها تاثیرات آن را ارزشیابی کرده‌اند، در همه این شهرها یک ویژگی مشابه دارد؛ قسمتی از شهر به عنوان «منطقه کم انتشار» معرفی می‌شود و براساس قوانین مختلف تردد خودروها در این مناطق کم می‌شود.
این قوانین در ایران بر این اساس است؛ «خودروهایی که از فیلتر معاینه‌فنی عبور نکرده‌اند اجازه ندارد که خودروها در شهر تردد کنند. در فاز اول این طرح که از آبان ماه سال ۹۵ آغاز شده بود، خودروهای بدون مدرک معاینه فنی اجازه تردد در منطقه طرح زوج‌ و فرد را نداشتند و براساس آمار شهرداری اجرای آن باعث شد تا میزان تردد خودروهای فاقد معاینه فنی حداقل ۳۳ درصد کاهش پیدا کند.
همچنین تردد و ورود خودروهای سنگین بدون معاینه فنی به تهران ممنوع شده و حتی خودروهای سنگین و کامیون هایی که از ساعت ۲۲ شب به بعد اجازه تردد در شهر را دارند باید حتما گواهی معاینه فنی دریافت کرده باشند.»
اما این تغییرات در قوانین مناطق کم انتشار باعث شده تا طرح‌های LEZ تاثیرات مختلفی در شهرهای بزرگ دنیا داشته باشد، در برخی از شهرها چنین طرح‌هایی منجر به کاهش آلودگی هوا شده و در برخی دیگر هم تنها تاثیر آن کاهش ترافیک بوده و نه آلودگی‌هوا.
در ادامه به بررسی تاثیر این طرح روی آلودگی هوای شهرهای برلین، میلان، آمستردام و لندن می پردازیم:

این طرح در شهر برلین در ۲ فاز مختلف آغاز شد در ابتدا فقط خودروهایی که نشانه سبز یا زرد معاینه فنی را داشتند اجازه تردد در محدوده طرح کاهش انتشار این شهر را داشتند و بعد این موضوع فقط به نشانه‌های سبز محدود شد. براساس تحقیق دانشگاه بیرمنگام در فاز اول اجرای این طرح در این شهر در دور اوا ۳ و در فاز دوم ۵ تا ۱۰درصد میزان انتشار ذرات کوچکتر از ۱۰میکرون کاهش پیدا کرد.
یکی از اصلی‌ترین قوانین این طرح در آلمان که آن را بسیار شبیه به وضعیت کنونی تهران می‌کند، ایجاد مقررات برای معاینه فنی خودروها هم بود. برخلاف برلین در بیشتر شهرهای اروپایی طرح‌ «منطقه کم انتشار» در رابطه با خودروهای سنگین اجرا می‌شود.
در شهر میلان از سال ۲۰۰۸ با طرحی به نام منطقه اکوپس با آلودگی هوا مقابله میشد که بر اساس آن به برخی خودروهای دیزلی اجازه داده نمی‌شد که در مرکز این شهر تردد کنند. هدف شهرداری میلان از اجرای این طرح کاهش ۳۰درصدی انتشار ذرات کوچک‌تر از ۱۰میکرون بود.
اما این طرح تقریبا به هیچ موفقیتی نرسید و از سال ۲۰۱۱ طرح LEZ در میلان اجرا شد، مطالعات نشان می‌دهد که میزان ذرات کوچکتر از ۱۰، ۲.۵ و ۱ میکرون از زمان اجرای طرح تغییر نکرده و فقط میزان غلظت کربن سیاه در مناطق مختلف از ۸.۵ تا ۲۲درصد کاهش پیدا کرده است.
در شهر آمستردام هم مانند بسیاری از شهرهای اروپایی طرح منطقه کم انتشار فقط مخصوص به خودروهای سنگین است. در منطقه کم انتشار این شهر کامیون‌های قبل از سال ۲۰۰۱ و یا کامیون‌هایی که با استاندارد یورو ۳مطابقت ندارند اجازه تردد ندارد.
اما خبرها برای این شهر آنقدرها هم خوب نیست؛ براساس مطالعع پانتلیدیاس و همکارانش در سال ۲۰۱۴ از زمان اجرای طرح LEZ غلظت ذرات آلاینده در آمستردام تغییر آن چنانی نداشته است.
در لندن نیز قانون منطقه کم انتشار فقط محدود به خودروهای سنگین نشده است و این باعث شده تا برخلاف آمستردام و میلان غلظت آلاینده‌ها تا حدی کاهش پیدا کند. تحقیق مجله ساینس در اوت سال ۲۰۱۳ نشان داد که غلظت آلاینده‌ها در منطقه کم انتشار ۲.۴۶ تا ۳.۰۷ و در بیرون این منطقه ۱ درصد کاهش پیدا کرده است.